Алматыда Алмалы ауданы әкімдігі аппараты орналасқан тарихи ғимаратты реконструкциялау жұмыстары басталды. Абылай хан даңғылы мен Әйтеке би көшесінің қиылысында орналасқан бұл ерекше ғимараттың ақ колонналары, балкондары мен көгілдір күмбезі көптен бері алматылықтардың сүйікті сәулет нысандарының бірі болып келген.
Ғимарат 1963 жылы салынған. Кеңес дәуірінде мұнда қалалық атқару комитеті мен қалалық депутаттар кеңесі орналасқан. Жобаның бас сәулетшісі — Владимир Кацев. Ол сондай-ақ «Медеу» биік таулы мұз айдыны, Алматы циркі және қаланың өзге де бірегей нысандарының авторы. Еңбегі үшін Кацев КСРО мен қазіргі Қазақстанның еңбек сіңірген сәулетшісі атанған.
Ғимарат құрылыс қоршауымен қоршалғаннан кейін, тұрғындар реконструкциядан кейінгі келбетін көрсететін макеттерге назар аударды. Қала тұрғындарын алаңдатқаны — рендерлерде қазақы ою-өрнегі бар карниздер мен капительдердің болмауы. Бұл ғимарат өзінің тарихи бейнесінен айырылып қалуы мүмкін деген күдік тудырды.
«Сірә, тағы бір сәулет ескерткіші бастапқы келбетін жоғалтады. Себебі бұл — реставрация емес, реконструкция. Ал реконструкция кезінде түпнұсқа сәндік элементтер сақталмайды. Бұл — біздің тарихымыз, ол туристерді де, қала тұрғындарын да тартады. Әкімдік бұл шешімді қайта қарастырады деп үміттенемін», — деп жазды Threads әлеуметтік желісінде қала тұрғындарының бірі.
Мұндай пікірді жалғыз адам айтпаған. Жарияланым қоғамда үлкен резонанс тудырды.
«Бұл Алматыдағы шынайы реставрацияға ұқсамайды. Тағы бір тарихи нысан қарапайымдалып, туристер мен тұрғындар үшін тартымдылығын жоғалтуы мүмкін. Тіпті рендерлердің өзі дұрыс жасалмаған», — деп жазды тағы бір қолданушы.
Көзге бірден түсетіні — ғимарат тек қоршалып қана қоймай, қалың жасыл матамен толық жабылған. Соның салдарынан қаптаманың қалай бұзылып жатқаны сырт көзге көрінбейді. Айта кетерлігі, барлық нысандарда мұндай тәсіл қолданылмайды. Мысалы, №56 мектеп-гимназиясын реконструкциялау кезінде ғимарат жабылмаған, соның арқасында тұрғындар тарихи карниздің қалай бұзылғанын байқаған.
Бұл жолы наразылық туғызуы мүмкін көріністерді жасыруды әдейі таңдаған болуы да мүмкін. Дегенмен, кейбір жайттар бәрібір көрініп тұр: қазір құрылысшылар ғимараттың қасбетіндегі плиткаларды алып тастап жатыр. Ішкі жағында да қаптама толықтай кірпішке дейін сылынуда. Ал алынған материалдар емес, тек құрылыс қоқысы ғана көліктерге тиеліп әкетілуде.
Нысан паспортына сәйкес, реконструкцияның тапсырыс берушісі — Алматы қаласының құрылыс басқармасы, ал бас мердігер — «DK Proekt» ЖШС. Жұмыстарды 2026 жылдың қарашасында аяқтау жоспарланған.
Реконструкция қанша тұрады?
Ғимаратты реконструкциялау құны мен мердігерді таңдау процесі — тағы бір құпия. Себебі мемлекеттік сатып алулар сайтында бұл жобаға қатысты тендер жарияланбаған. Ни құрылыс басқармасы, ни Алмалы ауданы әкімдігі аппаратынан мұндай байқау туралы ақпарат жоқ.
Мемлекеттік келісімшарттар реестрінде де «DK Proekt» ЖШС-нің осы нысан бойынша мердігер ретінде таңдалғанын растайтын құжаттар табылмайды. Соңғы алты айда компания тек «МУС» ҰАО-мен, Абай облысының құрылыс басқармасымен және Шығыс Қазақстан облысындағы сәулет бөлімдерімен келісімшарттар жасаған.
Осыған байланысты «DK Proekt» ЖШС қандай негізде таңдалды, конкурс болды ма, басқа компаниялар өтінім берді ме — бұл сұрақтар жауапсыз қалып отыр. Құны да қарапайым тұрғындар үшін ашық емес.
Әкімдік не дейді?
Әкімдік жобаның құны 4 миллиард теңге екенін және жергілікті бюджет есебінен қаржыландырылатынын мәлімдеді. Алайда мердігерді таңдау тәртібі туралы ақпарат берілмеген.
Бұл қаражатқа ғимараттың сейсмикалық тұрақтылығын арттыру үшін тірек конструкцияларын күшейту, ішкі жоспарлауды ішінара өзгерту, шатырды ауыстыру, мүмкіндігі шектеулі адамдарға қолжетімділік жасау және жолаушылар лифтін орнату көзделген.
Сыртқы қабырғалардың қаптамасы конструкцияларды күшейту қажеттілігіне байланысты алынып тасталған, кейін бастапқы келбеті жеңіл материалдар арқылы қалпына келтіріледі деп сендірді әкімдік. Колонналар мен сәндік элементтер реставрацияланады, фронтондар тазаланып, берік бояумен сырланады. Сондай-ақ архитектуралық жарықтандыру орнатылады.
Басқа әкімдіктерде қалай?
Мысалы, қазіргі уақытта Әуезов ауданы әкімдігі ғимаратында күрделі жөндеу жүргізілуде. Ол да қоршалған, бірақ ғимарат жабылмаған. Бас мердігер — «Астана-Стройинвест» корпорациясы. Жөндеу 2026 жылдың 25 ақпанына дейін аяқталуы тиіс. Мемлекеттік сатып алу сайтында бұл жобаға қатысты тендер мен 1,6 млрд теңге сомасындағы келісімшарт ашық көрсетілген.
Ал Алмалы ауданы әкімдігі ғимаратына қатысты ашықтықтың болмауы көп сұрақ тудырады. Бұл жағдай Мұхтар Әуезов атындағы драма театры мен «Медеу» мұз айдынын реконструкциялау кезіндегі ахуалды еске салады: тендерлер жарияланбаған, келісімшарттар ашық емес, ал кейбір нысандарда жұмыстар тіпті қаржыландыру тоқтатылғандықтан тоқтап қалған.
