Зейнетақыға қатысты жаңа бастамалар

Қазақстанда зейнетақы жүйесін жаңарту мәселесі күн тәртібінен түспей тұр. 55 жастан бастап зейнетке шығу мүмкіндігі мен жинақталған қаражатты пайдалану тәсілдерін кеңейту осы бағыттағы ең өзекті ұсыныстардың бірі. Вице-министр айтқан жаңа тәсілдер бұл саланың алдағы өзгерістерін аңғартады. Ұсынылып отырған модельдің негізгі қағидаты – икемділік. Яғни азаматтар өз жағдайына қарай шешім қабылдай алады: кімде жеткілікті жинақ бар, сол ертерек зейнетке шығуды таңдай алады, ал қалғандары бұрынғы жүйемен жұмысын жалғастыра береді. Бұл бір жағынан әлеуметтік еркіндік берсе, екінші жағынан жауапкершілікті де арттырады. Тағы бір маңызды бағыт жинақтарды басқару мәдениетін қалыптастыру. Сарапшылардың айтуынша, болашақта зейнетақы тек мемлекетке емес, әр адамның жеке қаржылық жоспарына да байланысты болады. Сондықтан азаматтардың қаржылық сауаттылығы басты рөлге шығады. Жаңа тәсілдер енгізілсе, Бірыңғай жинақтаушы зейнетақы қорының (БЖЗҚ) жұмысына да өзгерістер енуі мүмкін. Мысалы, инвестициялық саясатты әртараптандыру, табыстылықты арттыру және қаражаттың сақталуын қамтамасыз ету бағытында қосымша шаралар қарастырылуы ықтимал. Бұл жинақтардың құнын инфляциядан қорғауға көмектеседі. Сонымен қатар, мемлекет белгілі бір шектеулерді сақтауы мүмкін. Мысалы, азамат жинағының тек белгілі бір бөлігін ғана мерзімінен бұрын пайдалана алады немесе ең төменгі қалдық сақтау талабы енгізіледі. Бұл – болашақтағы зейнетақы төлемдерінің тым төмен болып кетпеуін қамтамасыз ету үшін қажет. Реформаның тағы бір қыры әлеуметтік әділеттілік. Әртүрлі табыс деңгейіндегі азаматтардың мүмкіндігі бірдей емес екені белгілі. Сондықтан жаңа жүйеде төмен табысты топтарға қосымша қолдау тетіктері қарастырылуы мүмкін. Бұл қоғамдағы теңгерімді сақтау үшін маңызды қадам. Халықаралық тәжірибеге сүйенсек, көптеген елдер зейнетақы жүйесін дәл осындай икемді модельге көшіріп жатыр. Бұл еңбек нарығындағы өзгерістерге бейімделуге және халықтың өмір сүру ұзақтығының артуына жауап ретінде енгізілуде. Қазақстан да осы үрдістен шет қалмай отыр. 55 жастан зейнетке шығу және жинақтарды пайдалану мәселесі – тек әлеуметтік емес, стратегиялық маңызы бар реформа. Оның сәтті жүзеге асуы нақты тетіктердің қаншалықты дұрыс жасалатынына байланысты. Ең бастысы – бүгінгі жеңілдік ертеңгі тұрақтылыққа зиян келтірмеуі тиіс.