Соңғы уақытта «аударымдарды тексеру күшейеді» деген әңгіме көбейгенімен, Қаржы министрлігі қарапайым тұрмыстық төлемдерге қатысты нақты ұстанымын айтты.
Бұл туралы Ержан Біржанов мәлімдеді. Оның айтуынша, азаматтар арасындағы күнделікті ақша аударымдары – қарыз қайтару, мейрамханада есеп бөлісу немесе сыйлық беру – кәсіпкерлік табыс ретінде қарастырылмайды.
Вице-министрдің түсіндіруінше, мемлекет банктерден белгілі бір критерийлер бойынша мәлімет алады. Бұл талаптар Қазақстан Ұлттық Банкі бекіткен ережелерге негізделген. Яғни, барлық аударым емес, тек «күдік тудыратын» операциялар ғана сүзгіден өтеді.
Мысалы, егер бір есепшотқа тұрақты түрде көп адамнан ақша түсіп отырса, немесе төлемдер жүйелі түрде қайталанса – бұл «тәуекел белгісі» ретінде қаралуы мүмкін. Осындай жағдайларда ғана деректер салық органдарына беріледі.
Келесі кезеңде бұл мәліметтер Салық кодексі аясында камералдық бақылау үшін қолданылады. Яғни, бірден айыппұл салынбайды. Алдымен азаматқа хабарлама жіберіліп, түсініктеме беру немесе салық есебін тапсыру ұсынылады.
Ең маңыздысы – қарапайым өмірдегі аударымдар бұл санатқа кірмейді.
Мысалы:
– досыңызға қарыз беріп, кейін қайтарып алу;
– кафеде біреу төлеп, кейін бөлісу;
– туған күнге немесе тойға ақша жинау – бұлардың ешқайсысы бизнес табыс деп есептелмейді.
Ержан Біржанов атап өткендей, аударымды «кәсіпкерлік табыс» деп тану үшін бірнеше белгі бір уақытта сәйкес келуі керек. Бір ғана фактор жеткіліксіз.
Сонымен қатар, жеке тұлға мен кәсіпкердің қызметі нақты ажыратылатыны айтылды. Мысалы, егер адам жеке кәсіпкер ретінде тіркеліп, дүкен жүргізсе және төлемдерді QR немесе арнайы есепшот арқылы қабылдаса – бұл қалыпты бизнес қызметі. Ал сол адамның жеке картасына туған күнге ақша түссе, ол табыс ретінде қаралмайды.
Қысқасы, мемлекет барлық аударымды жаппай тексеріп жатқан жоқ. Негізгі мақсат – жасырын бизнесті анықтау. Ал қарапайым азаматтардың күнделікті қаржылық қатынастары бұрынғыдай бақылаудан тыс қала береді.
