Түркістан облысы соңғы жылдары инновация мен ғылымға бет бұрған жас ғалымдардың жаға буынын қалыптастырған аймақ ретінде де айқын таныла бастады. Мұнда өсіп келе жатқан жас ғалымдар, студенттер мен оқушылардың ғылыми ізденістері біртіндеп нақты өндірістік шешімдерге айналып, ауыл шаруашылығы мен технологиялық салаларға енгізілуде. Бұл үдеріс өңірдің болашақта ғылыми хабқа айналуына берік негіз қалыптастырып отыр.
Өңірдегі ғылыми серпілістің айқын мысалдарының бірі – Айдос Сәрсенбаев, Қожа Ахмет Ясауи атындағы Халықаралық қазақ-түрік университеті базасында әзірлеген «ақылды суару жүйесі». Бұл жоба ауыл шаруашылығындағы ең өзекті мәселе – су тапшылығын азайтуға бағытталған. Арнайы датчиктер мен цифрлық басқару жүйесі арқылы топырақ ылғалдылығы автоматты түрде өлшеніп, су тек қажетті мөлшерде беріледі. Сауран ауданындағы тәжірибелік жылыжайларда жүргізілген сынақ нәтижесінде су шығыны едәуір қысқарып, өнімділік артқаны дәлелденді. Бұл технологияны кеңінен енгізу Түркістанның құрғақ климаттық жағдайында ауыл шаруашылығын тиімді жүргізуге мүмкіндік береді.
Шардара ауданынан шыққан Мәдина Төлегенқызы ауыл шаруашылығы қалдықтарын қайта өңдеу арқылы экологиялық тыңайтқыш өндіру жобасын ұсынды. Оның әдісі бойынша жүгері сабағы, мақта қалдығы және басқа да органикалық қалдықтар биологиялық тыңайтқышқа айналады. Бұл тек экологиялық мәселені шешіп қана қоймай, фермерлердің шығынын азайтып, топырақ құнарлылығын арттыруға мүмкіндік береді. Қазіргі таңда жоба шағын өндірістік деңгейде енгізіле бастады және жергілікті шаруашылықтар тарапынан қолдау табуда.
Түркістан қаласындағы мектеп оқушылары да ғылыми ізденістерде белсенді. Солардың бірі – Нұрдәулет Қанатұлы әзірлеген күн энергиясымен жұмыс істейтін автоматтандырылған шағын жылыжай моделі. Бұл жоба ауылдық жерлерде электр энергиясы шектеулі жағдайда да өсімдік өсіруге мүмкіндік береді. Жылыжай ішіндегі температура, ылғалдылық және жарық деңгейі автоматты түрде реттеледі. Мұндай шешімдер болашақта жеке шаруашылықтарға да, шағын фермерлерге де үлкен қолдау бола алады.
Жетісай ауданындағы Ернар Жұмабек ауыл шаруашылығына дрон технологиясын енгізіп, егіс алқаптарын цифрлық бақылау жүйесін дамытумен айналысып келеді. Оның жобасы арқылы егістіктің жағдайын әуеден бақылап, зиянкестер мен ауруларды ерте анықтауға болады. Бұл технология фермерлерге уақытылы шешім қабылдауға көмектесіп, өнім шығынын азайтады. Қазіргі уақытта бірнеше шаруашылықта пилоттық режимде қолданылып жүр.
Бұл мысалдардың барлығы Түркістан облысында ғылым мен өндірістің нақты байланысы қалыптасып келе жатқанын көрсетеді. Ең бастысы – жастардың идеялары тек ғылыми жобамен шектелмей, нақты өндірістік нәтижеге айналып отыр. Бұл жағдай өңірдегі инновациялық экожүйенің қалыптасып келе жатқанын білдіреді.
Түркістанның ғылыми хабқа айналу әлеуеті бірнеше маңызды факторға негізделеді. Біріншіден, өңірде жоғары оқу орындары мен ғылыми орталықтардың шоғырлануы артып келеді. Екіншіден, ауыл шаруашылығы мен агроөнеркәсіптік кешеннің дамуы инновациялық шешімдерге тұрақты сұраныс тудырып отыр. Үшіншіден, мемлекет тарапынан жас ғалымдарды қолдау, стартаптарды дамыту және инвестиция тарту бағытында жүйелі жұмыстар жүргізілуде.
Сонымен қатар өңірде индустриялық аймақтардың кеңеюі мен агроөнеркәсіптік жобалардың іске асуы ғылым мен өндірісті біріктіретін нақты алаң қалыптастырып отыр. Бұл жағдай жас зерттеушілерге өз идеяларын тәжірибеде сынауға мүмкіндік береді.
Болашақта Түркістан тек тарихи-мәдени орталық ретінде ғана емес, инновациялық технологиялар мен аграрлық ғылымның тоғысқан аймағына айналуы әбден мүмкін. Жас ғалымдардың бүгінгі бастамалары ертеңгі үлкен ғылыми мектептің негізін қалап отыр. Егер осы үрдіс жүйелі түрде қолдау тапса, Түркістан Орталық Азиядағы маңызды ғылыми-инновациялық хабтардың біріне айналуға толық әлеуеті бар.
Жалпы алғанда, Түркістан жастарының ғылыми ізденістері өңірдің даму бағытын айқындап отыр. Бұл тек жергілікті деңгейдегі жетістік емес, тұтас Қазақстанның ғылыми-инновациялық болашағына қосылған маңызды үлес болып саналады.
