Қазақстанда табысы ең төменгі күнкөріс деңгейінен төмен азаматтардың саны артып келеді. Әсіресе, ең осал топ ретінде көпбалалы отбасылар қалып отыр. EnergyProm деректеріне сәйкес, 2025 жылдың төртінші тоқсанында халықтың 4,8%-ы, яғни 988,2 мың адам (172,7 мың отбасы) кедейлік шегінен төмен өмір сүрген. Бұл көрсеткіш бір жыл ішінде 2%-ға ұлғайған.
Кедейлік мәселесі ауылдық жерлерде айқын байқалады. Қалаларда көрсеткіш 3,6% деңгейінде өзгеріссіз қалса, ауылдарда 6,8%-дан 7%-ға дейін өскен. Осылайша, ауыл тұрғындары қала тұрғындарына қарағанда табыстың төмендігіне екі есе жиі тап болады.
Өңірлер бойынша жағдай біркелкі емес. Ең жоғары кедейлік деңгейі Түркістан облысында тіркелген – 8,4%. Одан кейін Маңғыстау облысы (7,9%), Абай облысы (7,4%) және Жетісу облысы (7%) орналасқан. Бұл өңірлерде шамамен әрбір он екінші тұрғын күнкөріс минимумына жете алмай отыр. Ал дамыған өңірлерде жағдай біршама тұрақты: Астанада кедейлік деңгейі – 2,6%, Қарағанды және Атырау облыстарында – 3,1%.
Сонымен қатар, аса кедейлік деңгейінің өсуі де алаңдатарлық. Табыс тек азық-түлікке ғана жететін адамдардың үлесі 0,3%-ға дейін артқан, бұл өткен жылмен салыстырғанда үш есе көп. Бұл өсім негізінен қалаларда байқалған: көрсеткіш 0,1%-дан 0,3%-ға дейін өскен, ал ауылдық жерлерде 0,2% деңгейінде қалған.
Аса кедейлік бойынша ең күрделі жағдай Ұлытау облысында тіркелді – 3%, бұл ел бойынша орташа деңгейден 10 есе жоғары. Сондай-ақ Қарағанды (1,3%) және Ақмола (1%) облыстарында да көрсеткіш жоғары.
Кедейлік тәуекелі ең алдымен көпбалалы отбасыларға тиесілі. Бес және одан да көп мүшесі бар отбасыларда табысы күнкөріс минимумынан төмен адамдардың үлесі 9,1%-ға жетеді. Бұл төрт адамнан тұратын отбасылармен салыстырғанда 3,5 есе, ал үш адамнан тұратын отбасыларға қарағанда 10 есе жоғары. Аса кедейлік те көбіне осындай ірі отбасыларда кездеседі – 0,4%, ал шағын отбасыларда бұл көрсеткіш нөлге жуық.
Жалпы алғанда, отбасы мүшелерінің саны артқан сайын кедейлікке ұшырау қаупі де жоғарылай түседі. Сарапшылардың бағалауынша, көпбалалы отбасылардың осалдығы бір адамнан тұратын отбасылармен салыстырғанда шамамен 75 есе жоғары.
