Түркістан өңіріндегі ғылымның дамуы соңғы онжылдықта айқын жаңа кезеңге өтті. Бұрын негізінен гуманитарлық бағыттағы оқу орталығы ретінде қарастырылған аймақ бүгінде инженерия, биотехнология, экология, IT және әлеуметтік ғылымдар бойынша ғылыми зерттеулер жүргізілетін маңызды академиялық кеңістікке айналып келеді. Бұл өзгерістің негізгі драйвері – Қожа Ахмет Ясауи атындағы Халықаралық қазақ-түрік университеті және оған байланысты ғылыми-зерттеу орталықтарының кеңеюі.
Университет деректеріне сәйкес, ғылыми қызмет 13 зертханалық кешенге біріктірілген. Оның ішінде 8 медициналық, 2 биотехнологиялық және 3 экологиялық бағыттағы зертхана бар. Ғылыми топ құрамында 100-ге жуық зерттеуші жұмыс істейді, олардың арасында 5 ғылым докторы, 22 ғылым кандидаты, 28 PhD дәрежелі маман және шетелдік ғалымдар бар. Түркия, Канада, Германия және Қытай елдерінен келген зерттеушілердің қатысуы ғылымның халықаралық деңгейге көтерілгенін көрсетеді.
Соңғы жылдары университетте жарияланым белсенділігі де артып келеді. Scopus және Web of Science базаларына кіретін мақалалар санының өсуі ғылыми нәтижелердің халықаралық деңгейде танылып жатқанын дәлелдейді. Университетте жас зерттеушілерді қолдау, гранттық жобаларға қатысу және халықаралық ынтымақтастықты дамыту жүйелі түрде жолға қойылған.
Ғылыми жобалардың нақты мысалы ретінде күн энергетикасы саласындағы зерттеулерді айтуға болады. Мәселен, университет аумағында орнатылған 26,1 кВт қуатты күн электр станциясының тиімділігі бойынша зерттеу жүргізілген. Бұл жоба тек энергетикалық тиімділікті емес, сонымен қатар аймақтың климаттық ерекшеліктерін ескере отырып, жаңартылатын энергия көздерін дамытуға бағытталған.
Университет жанында ғылыми орталықтар тек оқыту емес, өндіріс пен инновацияға бағытталған модельге көшіп отыр. Зерттеу бағыттары тек теориямен шектелмей, ауыл шаруашылығы, медицина және экология салаларында практикалық шешімдер ұсынуға бағытталған. STEM технологиялары арқылы студенттердің зерттеу дағдыларын дамыту да ерекше назарда. Бірқатар ғылыми мақалаларда 1–3 курс студенттерінің өзі зерттеу жұмыстарына тартылып, нақты ғылыми тәжірибеден өтетіні көрсетілген.
Ғылыми ортадағы маңызды кейіпкерлердің бірі – PhD, аға оқытушы Серік Полатұлы. Ол университеттегі жас ғалымдарды қолдау жүйесі туралы былай дейді: «Бізде студенттерді ерте кезеңнен зерттеуге баулу тәжірибесі қалыптасып келеді. Бірақ басты мәселе – зертханалық базаны одан әрі жаңарту және халықаралық жобаларға қатысуды көбейту».
Магистрант Айдана Жұмабекқызы да өз тәжірибесін бөліседі: «Мен күн энергетикасы бағыты бойынша зерттеу жүргізіп жүрмін. Университетте мүмкіндік бар, бірақ кейбір құрал-жабдықтарды жаңарту қажет. Соған қарамастан халықаралық конференцияларға қатысу бізге үлкен мотивация береді».
Ал жас зерттеуші Нұрсұлтан Әбдірахманов ғылымдағы қазіргі жағдайды былай сипаттайды: «Түркістанда ғылым енді ғана қарқынды дамып келеді. Біз үшін ең маңыздысы – шетелдік ғалымдармен бірлескен жобаларға қатысу мүмкіндігі. Бұл тәжірибе біздің деңгейімізді тез көтереді».
Оқытушылар тарапынан да ғылымның дамуына қатысты оң пікірлер бар. Профессор Гүлнар Төлегенқызының айтуынша: «Қазір университет тек білім беретін емес, нақты ғылыми өнім шығаратын орталыққа айналып келеді. Бірақ ғылыми нәтижелерді коммерцияландыру әлі де әлсіз бағыт болып отыр».
Тағы бір доцент Ерболат Қасымұлы ғылымның болашағын былай бағалайды: «Егер жас ғалымдарға тұрақты гранттар мен зерттеу инфрақұрылымы толық қамтамасыз етілсе, Түркістан аймақтық ғылыми хабқа айнала алады. Бізде кадр бар, тек жүйелі қолдау қажет».
Қорытындылай келе, Түркістандағы ғылым біртіндеп классикалық оқу моделінен инновациялық зерттеу орталығына трансформацияланып жатыр. Университеттерде зертханалық база қалыптасып, халықаралық ынтымақтастық кеңейіп, жас ғалымдар саны артуда. Дегенмен ғылыми инфрақұрылымды толық жетілдіру, коммерцияландыруды күшейту және ауылдық аймақтардағы ғылыми теңсіздікті азайту әлі де өзекті міндет болып қала береді.
